احاطه کامل معلم به موضوع درس خود – مهم ترين عامل موفقيت معلم اين که به تمامي جوانب موضوع مورد تدريس خود بطور کامل مسلط ودر درس خود صاحب نظر باشد .در صورتي که معلم اين شرط اساسي را دارا باشد  ميتوان اميدواربود که تمامي نقا ئص  ديگررا برطرف نمايد و يک معلم نمونه گردد . اما در صورت فقدان يا نقصان اين شرط اساسي به هيچ وجه نمي توان کار تعليم را به سطح مطلوبي رسانيد.لازم به تذکر است که مطالعه کتابها  ومجلات ومطالب مختلف مربوط به درس وکمک گرفتن از معلمين با تجربه اي که همان درس را قبلاتدريس کرده اند مي تواند در اين زمينه بسيار موثر باشد.

 


2. طرح درس – يک طرح درس خوب و کامل ميتواند موجب تفهيم کامل اساسي مطالب هرموضوع درسي باشد .نکاتي که بايستي در طرح درس مورد توجه قرار گيرند عبارتند از : بيان ساده وروان و قابل فهم بودن براي همه دانش اموزان  اجراي خوب معلم ( از نظر تن صدا و شوخيهاي ميان درس) روشن بودن مطالب مهمتر معين بودن مطالبي که بايد حفظ شوند استفاده از مثالهاي ساده و داراي وجه شبه قوي با موضوع درس . طرح درس بايد طوري طراحي و اجراء شود که کليه شاگردان مطالب اساسي را فرا گيرند و بتوانند انها را بازگو کنند.


3.ايجاد تمرکز حواس در کلاس ­  چنانچه دانش اموزان در سر کلاس تمرکز حواس نداشته باشند نتيجه مورد نظر از درس گرفته نخواهد شد و مطالب بطور گسيخته در ذهن انان جاي مي گيرد .راههاي ايجاد تمرکز حواس بطورخلاصه عبارتند از:


·    جلوگيري از شلوغي کلاس وبه هم ريختگي کيف ها و کتابها


·    راه رفتن معلم در کلاس وگاهي وقت نشستن بين بچه ها


·   پرسيدن سئوالات کوتاه از شاگردان در وسط درس


·   ترغيب دانش اموزان به يادداشت برداشتن


·    تقسيم کردن نگاه بين کليه دانش اموزان


·    ناتمام گذاشتن افعال بعضي از جملات و تکميل انها توسط دانش اموزان.


4.اقناع همه جانبه دانش اموزان ­­­__ شاگردان بايد عملا بفهمندکه در روش علمي اثبات هر موضوع احتياج به دليل و رد ان محتاج مثال نقض مي باشد و معلم را اسوه کامل در بر خورد منطقي با نظرات وپرسشهاي علمي مختلف بيابند.علاوه بر آن معلم بايد بتواند به پرسشهاي دانش اموزان پاشخهاي قانع کننده بدهد.


مثال :براي انکه حکم به راستي يا نادرستي گزاره(( تمام اعداد اول فردند)) کنيم با يک مثال نقض نادرستي ان اشکار مي شود و مثال نقض منحصر به فرد در اين مورد آنست که عدد 2 عدد اول است ولي فرد نيست و براي اثبات درستي يک حکم بايد اثبات کرد که ان حکم همواره در کليه موارد صادق است مثلا :(در تمام مثلثهاي قائم الزاويه مجموع مربعات اضلاع برابر مربع وتر ميباشد واين مطلب در مورد تمام مثلثهايي که يک زاويه قائمه دارند با حجت و استدلال قابل اثبات است .در مجموع نتيجه انکه اگر حکمي در مواردي چند صادق بود نمي توان نتيجه به درستي ان در تمام موارد گرفت .لذا اگر چه براي رد مطلبي تنها يک مثال نقض کافي است ولي براي اثبات درستي مطلب اوردن هزاران مثال نيز کافي نيست و اثبات درستي محتاج برهان منطقي مي باشد .


5. ايجاد تحرک وشورواشتياق بين دانش اموزان و جلب علاقه شديد انها به درس __ www.zibaweb.com


اين کار ابتدا با يک طرح درس عالي واجراي موفق ان شروع ميشود و انگاه با مطرح نمودن کاربردهاي درس عجايب مربوط به درس ( بعضي از درسها داراي مطالب قابل توجه وعجيبي هستند که بيان انها ميتواند موجب بر انگيخته شدن حس کنجکاوي و شگفت زدگي و جلب علاقه دانش اموزان به درس بشود )مطرح نمودن پرسشهاي قابل توجه ودر اخربا دادن تحقيقات در موضوعات مختلف وارائه کنفرانسها و مقالاتي توسط دانش اموزان


ادامه مي يابد .(البته بايد توجه داشت که در کلاس وقت زيادي به کنفرانس وسئوال وجواب و غيره نگذرد بايد از اتلاف وقت به هر صورتي جدا جلوگيري نمود ضمنا تکثير بعضي از مقالات خوب براي تمامي دانش اموزان (با درج نام تهيه کننده ان ) کار بسيار مفيدي است.


6.وادار کردن دانش اموزا ن به تفکر __ گاهي اوقات پاسخ ندادن به بعضي از سئوالات و بيان پاسخ به نحوي بسيار دقيق مي تواند موجب افزايش دقت دانش اموزان و ترغيب انان به تفکر و مداقه بيشتر در درس گردد و بدين ترتيب قوه ابتکار را در انان تقويت نمايد .


7.کنترل تکاليف ___ در اثر کنترل دقيق تکاليف معلم از ميزان علاقه مندي به درس دقت وسليقه در انجام کارها و حتي روحيات دانش اموز شناخت بسيار خوبي پيدا ميکند .  علاوه بر ان کنترل تکاليف موجب قوام يافتن کار تدريس و فهميدن اين مطلب مي شود که ايا مطالب درس براي دانش اموزان خوب جا افتاده است يا نهْ  همچنين موجب ميشد دانش اموزان تکاليف را با دقت بيشتري انجام دهند . کلا کنترل تکاليف به سه طريق انجام ميگيرد:


...الف) کنترل اينکه همه دانش اموزان در کلاس دفترشان را اورده باشند __اين کار در تمامي جلسات درس بايد انجام شود و البته چون در حين قدم زدن معلم در کلاس وانجام شدن کارهاي عادي کلاس (مانند دادن درس ويا حل تمرين ويا پرسش از دانش اموزان )انجام ميشود لذا وقت خاصي صرف ان نمي شود .


...ب) کنترل دقيق تکليف جلسه گذشته __اين کار هر چند جلسه يک بار و بيشتر در مواقعي که تکاليف مهمتري به شاگردان ميدهيم انجام مي پذيرد .در اين روش معلم تکاليف جلسه گذشته تمامي دانش اموزان را در سر کلاس ملاحظه ميکند .البته معلم معمولا فقط يکي از سئوالات ويا تمرين ها را که از بقيه مهمتر است بعنوان شاخص در نظر ميگيرد و جواب انرا کنترل مي نمايد .انگاه بدون اينکه شاگردان بدانند که او فقط همان يک سئوال را خوانده است نظر خود را راجع به کل تکليف بيان ميکند .يک نکته مهم ودر ظاهر بي اهميت در هنگام ديدن تکاليف  به اين روش جلوگيري از شلوغ شدن کلاس است .راه علاج اين موضوع اين است که ابتدا براي اين زما ن بيکاري شاگردان کاري را در نظر بگيريم مثلا چند تمرين متناسب با زمان ديدن تکليف روي تخته بنويسيم وشاگردان شروع به حل ان بنمايند يا چند صفحه از متن درس را مشخص کنيم که انرا بخوانند و هميشه اين احتمال وجود داشته باشد که بعد از ديدن تکاليف از ان چند صفحه پرسش کلاسي به عمل ايد .يا کارهاي ديگري که هر معلم ممکن است در نظر بگيرد .


...ج) کنترل کلي دفتر هر يک از دانش اموزا ن از نظر نظم زيبايي و صحيح بودن پاسخها ---- هر چند وقت يکبار بايد دفتر هاي عده اي از شاگردان را جمع اوري کرد و در خارج از کلاس انهارا ملاحظه نمود .هدف اصلي در اين نوع کنترل اين است که معلم ببيند ايا پاسخهاي پرسشها و تمرينات مهم که در کلاس قبلا تصحيح شده اند در دفترهاي شاگردان نيز تصحيح و تکميل شده اند يا نه   واين کار بسيار مهم است  چرا که دانش اموزان براي درس خواندن احتياج به يک منبع مطالعه کامل و صحيح دارند واين منبع چيزي جز دفتر انها نيست .معلم بايد در ابتداي سال بر روي اين مطلب بسيار مهم يعني تصحيح و تکميل دفتر در کلاس بسيار تا کيد کند .پس از کنترل دفتر بي مناسبت نيست که با نوشتن يکي دو جمله در دفتر هر دانش اموز وضعيت کلي دفتر را براي او تشريح کنيم .اين جملات بديل اين که به طور کتبي در دفتر نوشته مي شوند لازمست که هرگز توهين اميز و...نباشند و چنانچه تذکر شديد اللحني لازمست ميتوان به صورت شفاهي دانش اموز را خواست وبا او صحبت نمود .


پس از کنترل دفاتر (به هر کدام از طريق که ذکر شد)بايد بع نوعي ارزشيابي همراه با تشويق ويا مواخذه انجام شود تا کنترل ((نمود ))پيدا کند .البته روشهاي هر معلمي در اين موارد اختصاص به خودش دارد امايکياز روشهاي تجربه شده در مورد دانش اموزاني که دفتر همراه ندارند يا تکليف خود راننوشته اند ويا به هر نحوه ديگري در کارشان نقضي مشاهده ميشود شيوه سئوالات جبراني است بدين ترتيب که معلم از دانش اموز مي خواهد که تعداد معيني سئوالات ويا تمرينات ازيک قسمت مشخص درس طرح کند وانگاه پاسخ انها را بنويسد وبه معلم بدهد .از مزاياياين روش اين است که از معلم وقت زيادي نمي گيرد ودر عين حال براي دانش اموزان بسيار مفيد است در ضمن جنبه بيکاري ندارد و شخصيت انها را هم خرد نمي کند . براي اينکه سطح سئوالات جبراني پايين نباشد معلم مي تواند پس از مطالعه سئوالات تعيين کند که مثلا سه تاي انها خوبست ويکي دو تايش خوب نيست وبايد دو سئوال ديگر طرح کني وبياوري .يک نکته قابل ذکر اين است که حتما بايد اسامي شاگرداني را که بايد سئوال جبراني بدهند وتعداد سئوالات تعيين شده انها را در ليست ياد داشت نمود که بعدا فراموش نشود!


8__ وضع نکردن مقررات دست وپاگير تا جايي که به اساس تدريس و تفهيم درس لطمه نميزند ______ مانند سئوال نکردن در ميان درس (يعني اينکه به شاگردان تکليف کنيم که هيچ کس حق پرسش ميان درس را ندارد ) چگونه تکليف نوشتن ، چگونه تزيين نمودن دفتر ، چگونه يادداشت برداشتن در سر کلاس  ، چند برگ بودن دفتر واز همه مهمتر تحميل نمودن جملات راه حلها و مثالهاي کليشه اي واز پيش تعين شده به دانش اموزان که هر نوع اوري وابتکار را از بين ميبرد .(البته مقررات ذکر شده در فوق کلي نيست ودر هر درس نظر خود معلمين نافذ ميباشد )


 


9—پرسشهاي کلاسي --- پرسشهاي عمومي کلاسي که از مطالب درسي جلسه قبل ويا حداکثر دو جلسه قبل گرفته ميشوند در اموزش درس به شاگردان واشنا نمودن انها با نوع سئوالات امتحاني بسيار موثر است واضطراب انها از امتحان را نيز کاهش ميدهد .


در اينجا فقط به ذکر چند نکته در مورد پرسشهاي کلاسي بسنده ميکنيم :


الف ) بهتر است زمان پرسش کوتاه باشد .


ب) شاگردان از قبل خبر داشته باشند که پرسش کلاسي دارند  


ج) يا اسان باشد يا متوسط (هر گز سخت نباشد )


د) بيشتر پرسشها از مطالبي باشد که مرتبط باکتاب است .


ة ) حجم درسي که پرسش از ان به عمل مي ايد کم باشد


و) تعداد سئوالات هر پرسش کم وتعداد کلي پرسشهاي کلاسي زياد باشد .


ز) پرسش حتما در ابتداي ساعت درس بعمل ايد (تا اضطراب ناشي از ان تمام شود. 


ح) اگر ممکن است پاسخ هاي غلطتوسط خود دانش اموزان تصحيح(منظور پاسخ درست دادهشود تا حواس همه جمع شود)


ط) حتما به نحوي درنمرات اصلي تا ثير داده شود (لاز م است که از اين مطلب دانش اموزان مطلع باشند )


10___امتحانات رسمي ___امتحان براي تعيين ميزان کوشش دانش اموزان و همچنين براي تعيين ميزا ن موفقيت معلم در تفهيم مطالب درسي برگزارمي  شود .يک امتحان خوب ميتواند مقدار بسيار زيادي از بار اموزش را نيز به دوش بکشد .


در نظر گرفتن نکات زير در امتحانات بسيار موثر خواهد بود :


الف) مدت زماني را که معلم ميخواهد براي رفع اشکال پس از امتحان اختصاص دهد بهتر است صرف طراحي يک امتحان دقيق وبي اشکال کند


ب) سئو الات روشن و واضح باش دوابهامي نداشته باشد  يعني دانش اموز دقيقا بداند که از او چه خواسته ايم تا دچار سر درگمي و اضطراب در جلسه امتحان نشود .


ج) توزيع سئوالات بين تمامي قسمتهاي درس متعادل باشد واز قسمتهاي مهم سئوالات بيشتري بيايد . در ضمن حجم درسي که از ان امتحان ميگيريم کاملا براي شاگردان روشن باشد .


 د) از سئوالات خود دانش اموزان نيز در امتحان با ذکر نام انها استفاده شود(از سئو الات جبراني ويا سئوالات جالبي که سر کلاس مطرح مي شوند )


ح) تعدادسئوالات امتحان کم وبارم هر يک زياد نباشد .


و) سئوالات به ترتيب از ساده به سخت نوشته شوند تا شاگردان روحيه خود را نبازند .


ز) تعداد سئوالات متناسب با وقت باشد .امتحان نه کوتاه برگزار شود و نه خيلي طولاني .


 خ) حضور معلم در سر جلسه امتحان موجب دلگرمي دانش اموزان و گاهي اوقات موجب جلوگيري از اشتباه در فهم بعضي از سئوالات ويا اشکالات احتمالي ورقه مي شود .


ط) تصحيح دقيق وسريع ورقه ها در نتيجه کار معلم بسيار موثر است وبايد ورقه ها طوري تصحيح شوند که شاگردان حق اشکال گرفتن به ورقه را نداشته باشند چون اين کار مضرات زيادي دارد .ضمنا بهتر است که معلم ورقه ها را شخصا تصحيح نمايد چون در اين صورت شناخت بسيار خوبي از سطح علمي دانش اموزا ن و نوانا ييهاي فردي انها به دست خواهد اورد .مثلا ميزان دقت  توانايي در جمله سازي و رساندن مطالب  ميزان هوش واستعداد وابتکار و کلا نقاط ضعف وقوت تک تک دانش اموزان براي معلم روشن خواهد شد .


ي) بايد امتحانات متوالي طوري طراحي شوند که شاگردان هميشه بين حالت خوف ورجائ باقي بمانند .اين کار با گرفتن امتحانهاي بسيار ساده و مشکل ومتناوب امکان پذير است .البته پرسشهاي کلاسي هم ميتوانند در اين زمينه کمک شاياني بنمايند .


ک) بعضي از عوارض طرح بد سئوالات ويا بد تصحيح شدن اوراق امتحاني به طور خلا صه از اين قرار است :  شلوغي بعدي کلاسها  اعتراض وتجري شاگردان اتلاف وقت براي پاسخگويي  به اشکالات سلب اعتماد شاگردان از معلم وبد بيني انها نسبت به او بدبيني و احساس تنفر نسبت به درس احساس حق به جانب بودن وتضييع حق و از همه ممهمتر خرابي امتحان که عمومي شد حرمت نمره کم از بين ميرود . بعد از امتحان و تصحيح اوراق بايستي بررسي دقيق انجام شود وثمره کار مشخص گردد .مثلا چنانچه در قسمتهايي از درس بيشتر دانش اموزان ضعيف هستند ان قسمت دوباره تکرار شود . در ضمن بايد توجه داشت که نمه هاي امتحاني همان طور که نمايش دهنده چگونگي کاردانش اموزان است نشان دهنده کيفيت کار معلمين نيز مي باشد 

منابع : http://2dovom.blogfa.com/post/28